İşten çıkarılma her zaman ani ve sarsıcıdır. Telefon gelir, e-posta düşer veya İK toplantısı yapılır — birkaç dakikalık konuşma yıllarca süren çalışma ilişkisini sona erdirir. Bu noktada panik yerine sistematik bir tepki vermek, hem maddi haklarınızı korur hem de ileride açabileceğiniz davaların temelini hazırlar. Aşağıda 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde adım adım izlenmesi gereken yol.
Adım 1: Sakin Kalın ve Belgeleri Toplayın
Fesih anında atılacak ilk adım delil toplamaktır. Süreç ileride arabulucuya, hatta mahkemeye taşınırsa, yazılı belgeler tek dayanağınız olur.
Hemen şu belgelerin kopyasını alın veya fotoğrafını çekin:
- İş sözleşmesi (özellikle deneme süresi, ücret, görev tanımı maddeleri)
- Son 3-6 aylık bordrolar
- Yıllık izin defterleri / izin onay e-postaları
- Performans değerlendirme yazıları
- İşten çıkarma kararını bildiren e-posta, WhatsApp veya yazılı tebligat
- Şirket içi yazışmalar (mobbing, talimat, ihtar varsa)
Eğer şirket bilgisayarına/maile erişiminiz kesilirse bu belgelere ulaşamayabilirsiniz. Erişim açıkken kişisel bir adrese forwardlayın veya yedekleyin (mevzuata aykırı bilgi dışında).
Adım 2: Fesih Bildiriminin Yazılı Halini İsteyin
İşveren bazen feshi sözlü iletir — "Yarın gelme" der. Bu hukuken sorunludur çünkü:
- Hangi sebeple feshedildiği belgelenmez
- Fesih tarihi tartışmalı olur
- Bildirim süresine uyulup uyulmadığı netleşmez
Yazılı fesih bildirimi talep edin. İşveren reddederse, kendi e-postanızla bir özet yazıp noter veya KEP üzerinden onlara iletebilirsiniz: "X tarihinde Y kişisi tarafından sözlü olarak iş akdimin feshedildiği bildirilmiştir; sebep ve dayanağı yazılı olarak tarafıma bildirilmesini talep ederim."
Fesih bildirimi yazılı değilse, daha sonra "geçerli sebep yokken yapılan haksız fesih" iddiasında delil avantajı sizdedir.
Adım 3: Çıkış Tutanağı / İbraname Konusunda Dikkat
İşten ayrılırken İK genellikle "ibraname" veya "çıkış tutanağı" imzalatmak ister. Bu belge:
- Tüm hak ve alacaklarınızı aldığınızı beyan eder
- İşvereni gelecekteki taleplerden ibra eder
- Yargıtay içtihatlarına göre ödenmiş tutarlara karşılık geçerlidir; ödenmemiş alacakları kapsamaz
Asla "tüm haklarımı eksiksiz aldım" şeklinde geniş ibranameyi imzalamayın, eğer ödenmemiş kıdem/ihbar/fazla mesai alacağınız varsa. Sadece somut olarak elinize geçen tutarın karşılığında imza atılmalı.
İmzalamadan önce şu cümle uygundur: "Tarafıma bu gün ödenen X TL tutarı bordro içeriği itibarıyla aldım; ancak başkaca alacaklarımdan feragat etmem söz konusu değildir."
Adım 4: SGK Çıkışınızı ve Çıkış Kodunu Kontrol Edin
İşveren SGK çıkışınızı fesih kodu belirleyerek yapar. Kod, işsizlik maaşı hakkınız ve kıdem tazminatı talebi için kritiktir.
E-Devlet → SGK Tescil ve Sigortalılık Sorgulama'dan kontrol edin. Sık görülen kodlar:
- Kod 4 — Belirsiz süreli sözleşmenin işveren tarafından feshi (işsizlik maaşına hak verir, kıdem tazminatı uygun)
- Kod 22 — Diğer nedenler (problemli — sebep tartışılır)
- Kod 3 — İstifa (kıdem tazminatı yok, istisnalar hariç)
Yanlış kod SGK'ya bildirilirse, işveren aleyhine itiraz edebilirsiniz. Kod düzeltmesi olmadan işsizlik maaşı reddedilebilir.
Adım 5: Hak ve Alacaklarınızın Listesini Çıkarın
İşten çıkarılma durumunda doğabilecek alacaklar:
| Alacak | Şart | Hesap |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | En az 1 yıl + hak doğuran fesih | Yıl × brüt ücret (tavan kontrolü) |
| İhbar tazminatı | İhbar süresine uyulmadıysa | Süre × brüt ücret (gelir vergisi düşer) |
| Yıllık izin ücreti | Kullanılmamış izin günleri | Gün × günlük brüt ücret |
| Fazla mesai | Bordroda görünmeyen mesai | Saat × 1,5x ücret |
| Hafta tatili / UBGT | Bordroda görünmeyen çalışma | Gün × 1x veya 1,5x ücret |
| Genel tatil ücreti | Resmi tatilde çalışma | Gün × 2x ücret |
Kıdem tazminatınızı tahmini olarak hesaplayın
Her kalemde brüt-net farkı ve damga vergisi/gelir vergisi uygulanır. Detaylı bilgi için kıdem tazminatı rehberimize bakabilirsiniz.
Adım 6: Zorunlu Arabuluculuk Sürecini Başlatın
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 çerçevesinde, işçi alacakları davalarında arabulucuya başvurmadan dava açılamaz. Bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir.
Arabuluculuk Sürecinde Beklentiler
- Süre: Başvurudan itibaren 3 hafta + 1 hafta uzatma (toplam 4 hafta).
- Ücret: Anlaşma sağlanırsa taraflar arasında paylaşılır; anlaşmazlıkta ilk 2 saat Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
- Sonuç: Anlaşma sağlanırsa mahkeme ilamı niteliğinde olur (icra takibi yapılabilir). Anlaşma sağlanmazsa "anlaşmama tutanağı" düzenlenir.
Anlaşma Tutarı Nasıl Belirlenir?
Arabulucu, taraflar arasında pazarlık zemini kurar. Sizin avantajınız: delillerinizin güçlü olması (bordro, fesih bildirimi, mobbing kanıtı). Eksik belgeyle masaya oturmak indirimli teklif çekmenize sebep olur.
İlgili Hizmetİşten Çıkarma & İşe İade hizmetimiz hakkında detaylı bilgi
Adım 7: Gerekirse İş Mahkemesinde Dava Açın
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, anlaşmama tutanağı tarihinden itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açabilirsiniz. Dava türleri:
- Alacak davası — kıdem, ihbar, fazla mesai vb. tahsili
- İşe iade davası — 30+ işçi ve 6+ ay kıdem şartlarını taşıyorsanız; haksız fesih iptali + 4 ay tazminat + işe geri dönüş
İşe iade davası için hak düşürücü süre: fesih tarihinden itibaren 1 ay içinde arabuluculuk başvurusu yapılmalıdır. Bu süre kaçırılırsa işe iade hakkı düşer; sadece tazminat hakkı kalır.
Sık Sorulan Sorular
"Yarın gelme" denildi ama hiçbir belge verilmedi. Ne yapayım?
Hemen kendi e-postanızdan / KEP'ten karşı tarafa bir bildirim yazın: "X tarihinde Y kişisi tarafından sözlü fesih bildirildiğini, sebep ve dayanağın yazılı olarak tarafıma iletilmesini talep ediyorum." Bu belge sonraki süreçte delil olur.
Performans düşüklüğü gerekçesi ile çıkarıldım, haklı sebep midir?
Performans düşüklüğü ancak somut, ölçülebilir ve iyileştirme imkânı tanınmış ise geçerli sebep oluşturabilir. Yazılı performans değerlendirme, iyileştirme planı ve süre belgeleri yoksa fesih haksız kabul edilebilir.
İşveren işçi olduğumu söylemedim diyor, "sözleşme yoktu" dediği için kıdem alamaz mıyım?
Resmi sözleşme olmasa bile, SGK kayıtları, banka maaş ödemeleri ve tanık beyanları ile çalışma ispatlanır. Sözleşmesiz çalışmada bile İş Kanunu hükümleri uygulanır.
Kıdem süresine deneme süresi dahil edilir mi?
Evet, deneme süresi de toplam kıdeme dahil edilir (eğer deneme sonunda iş devam ettiyse).
Fesih sebebim "kapanış / küçülme" ise tazminat hakkım var mı?
Evet. Ekonomik gerekçeli fesih işveren feshi sayılır ve kıdem tazminatı hakkını doğurur. İhbar süresine uyulmazsa ayrıca ihbar tazminatı da gündeme gelir.
Sonuç
İşten çıkarılma anında atılan ilk adımlar, ileride alabileceğiniz tazminatın büyüklüğünü doğrudan etkiler. Belgeleri toplama, yazılı fesih talebi, dikkatli ibra, doğru SGK kodu ve zamanında arabuluculuk — bu beş sütun sürecin temeli. Kendi durumunuza özel değerlendirme için bir avukatla görüşmenizi öneririz.