İş kazası, işçinin hayatını derinden etkileyen ciddi bir olaydır. Türk hukuku, işçiyi çift katmanlı koruma altına almıştır: SGK ödemeleri (sosyal güvenlik kapsamında) ve işverenin tazminat sorumluluğu (kusura dayalı). Bu rehberde, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde iş kazasının hukuki sonuçlarını, talep edilebilecek tazminat kalemlerini ve süreci ele alıyoruz.
İş Kazası Nedir?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu m.13 çerçevesinde iş kazası:
| Tanım | Detay |
|---|---|
| İş yerinde meydana gelen olay | İşçinin çalıştığı alanda |
| İşveren tarafından yürütülen iş | İş ilişkisi nedeniyle |
| İşe gidip gelirken | İşveren tarafından sağlanan araçta |
| Görev nedeniyle başka yere gönderildiğinde | Geçici görev sırasında |
| Emzirme süresinde çocuğa süt vermek için | İş yeri dışına çıkış |
Önemli: İş kazası tanımı geniştir. Sadece fiziksel yaralanma değil — kalp krizi, psikolojik kriz dahi iş kazası sayılabilir (illiyet bağı varsa).
SGK Ödemeleri — Birinci Katman
İş kazası gerçekleştiğinde SGK çeşitli ödemeler yapar:
| Ödeme | Detay |
|---|---|
| Sağlık hizmetleri | Tedavi giderleri tamamen karşılanır |
| Geçici iş göremezlik ödeneği | Tedavi süresince günlük ödeme |
| Sürekli iş göremezlik geliri | Kalıcı maluliyet halinde aylık ödeme |
| Cenaze ödeneği | Ölüm halinde aileye |
| Yetim aylığı | Çocuk ve eşe |
Geçici İş Göremezlik Ödeneği
İşçi tedavi süresince çalışamaz. SGK:
- Günlük ödenek öder
- Yatarak tedavide ve ayakta tedavide hesap farklılaşır
- Genel olarak günlük kazancın 2/3'ü kadar (ayakta tedavide)
- Maksimum süre kanunla belirli
Sürekli İş Göremezlik Geliri
Maluliyet oranı %10 ve üzeri olduğunda SGK aylık gelir öder. Tutar:
- Kazanç düzeyine göre
- Maluliyet oranıyla orantılı
- Ölüm halinde mirasçılara intikal
Maluliyet oranı tespiti: SGK Sağlık Kurulu raporuyla belirlenir. Adli Tıp Kurumu da değerlendirebilir.
İşverenin Tazminat Sorumluluğu — İkinci Katman
SGK ödemeleri maddi zararın tamamını karşılamaz. Ek olarak, işverenin kusuru halinde maddi ve manevi tazminat talep edilebilir.
İşverenin Sorumluluğunun Yasal Dayanağı
| Yasal Dayanak | İlgili |
|---|---|
| TBK m.417 | İşverenin koruma borcu |
| 6331 sayılı Kanun | İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü |
| TBK m.66 | Adam çalıştıranın kusursuz sorumluluğu |
| TBK m.49 | Genel haksız fiil |
İşverenin Yükümlülükleri
6331 sayılı Kanun çerçevesinde işveren:
- Risk değerlendirmesi yapmalı
- Güvenlik önlemleri almalı
- Kişisel koruyucu donanım sağlamalı
- Eğitim vermeli
- Tıbbi muayene yaptırmalı
- Acil durum planı hazırlamalı
- İş sağlığı uzmanı çalıştırmalı
Kusur Tespiti
İşverenin sorumluluğu için kusur gerekir. Yargıtay 21. ve 22. HD'nin yerleşik içtihatları çerçevesinde değerlendirilen kriterler:
| Kusur Sebebi | Detay |
|---|---|
| Güvenlik önlemi eksikliği | Korkuluk, kask, kemer eksikliği |
| Eğitim verilmemesi | İş güvenliği eğitiminin atlanması |
| Yetersiz personel | Aşırı yükleme, dinlenmesiz çalışma |
| Tehlikeli makine | Onarım gerektiren ekipman kullanımı |
| Çevre koşulları | Aydınlatma, havalandırma yetersizliği |
| Önceki uyarıların dikkate alınmaması | İşçi şikayet etti, eylem yapılmadı |
İşçinin Kusuru — İndirim Sebebi
İşçinin kazada kusuru olması durumunda tazminat kısmen indirilir:
- Güvenlik önlemlerini kullanmama
- Talimatlara aykırı hareket etme
- Ağır kusur
İndirim oranı her dosyada bilirkişi raporu ve hâkim takdiriyle belirlenir.
Önemli: İşçinin kusuru, manevi tazminat hakkını her zaman tamamen ortadan kaldırmaz; kusur oranı tazminat hesabında dikkate alınır.
Talep Edilebilecek Tazminat Kalemleri
İş kazasında işverenden talep edilebilecek başlıca tazminat kalemleri:
| Kalem | Detay |
|---|---|
| Maddi tazminat (geçici iş göremezlik) | SGK ödeneği üstünde fark |
| Maddi tazminat (sürekli iş göremezlik) | SGK gelirinin üstünde fark |
| Tedavi giderleri | SGK karşılamayan kısımlar |
| Manevi tazminat | Acı, elem, yaşam kalitesi kaybı |
| Destekten yoksun kalma (ölüm) | Aileye |
| Kıdem ve ihbar tazminatı | İş sözleşmesi feshedildiyse |
İş kazası sonrası iş sözleşmeniz işveren tarafından feshedildiyse kıdem tazminatı hakkınız da doğabilir. Tahmini bir hesap için Hesaplama AracıKıdem Tazminatı Hesaplayıcısı'nı kullanabilirsiniz.
Maddi Tazminat Hesaplama
Sürekli iş göremezlik için tipik yaklaşım:
Bakiye Ömür × Yıllık Kazanç × (Maluliyet Oranı − Kusur İndirimi)
SGK'nın yaptığı ödeme bu tutardan mahsup edilir. Aradaki fark işverenden talep edilir.
Bildirim Yükümlülüğü
İş kazası mutlaka bildirilmelidir:
| Mercii | Süre | Sorumlu |
|---|---|---|
| Kolluk | Derhal (kazadan hemen sonra) | İşveren |
| SGK | 3 iş günü | İşveren |
| İş Müfettişliği süreci | İlgili mevzuata göre | İşveren |
Bildirim yapılmazsa işverene idari para cezası uygulanır ve sorumluluk artar.
Dava Süreci
Aşama 1: SGK Süreci
- İş kazası bildirimi
- SGK incelemesi
- SGK ödemelerinin başlaması
- Maluliyet raporu (gerekirse)
Aşama 2: Bilirkişi Raporları
İş kazası davalarında 3 ayrı bilirkişi raporu gerekebilir:
| Rapor | Konu |
|---|---|
| Kusur raporu | İşveren ve işçi kusur oranı |
| Maluliyet raporu | Engel oranı |
| Aktüer raporu | Tazminat tutarı hesabı |
Aşama 3: Dava Açma
İş Mahkemesine dava açılır. Yetki: işveren merkezi veya işyerinin bulunduğu yer.
Aşama 4: Yargılama
Bilirkişi sırası ve karmaşıklık nedeniyle ortalama 18-36 ay.
Zamanaşımı
| Talep | Süre |
|---|---|
| İşverenden haksız fiil tazminatı | 2 yıl (öğrenme) + 10 yıl (mutlak) |
| İşverenden sözleşmeye aykırılık tazminatı | 10 yıl (TBK m.146) |
| SGK ödemeleri | Genel zamanaşımı süreleri |
Pratik tavsiye: Haksız fiil yolu daha sık tercih edilir. 2 yıllık süre kaçırılmamalıdır.
Meslek Hastalığı Farkı
İş kazasından farklı olarak meslek hastalığı zamanla ortaya çıkar:
- İş ortamından kaynaklanan hastalık
- Asbestoz, silikoz, gürültü kaybı, kanser vb.
- SGK tarafından meslek hastalığı olarak tanınması gerekli
- Süreç iş kazasına benzer ama tanı süreci uzun olabilir
Sık Sorulan Sorular
İş kazası sonrası işten çıkarıldım, ne yapabilirim?
İş kazası sonrası işten çıkarılma ayrı bir hukuki konudur. Eğer haksız fesih varsa işe iade davası veya kıdem-ihbar tazminatı talep edilebilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında, iş kazası veya rapor süreci nedeniyle yapılan fesihlerin geçerli sebep oluşturmadığı ve işverenin geçerli/haklı bir sebep göstermeden iş akdini sonlandıramayacağı kabul edilmektedir. Hesaplama AracıKıdem Tazminatı Hesaplayıcısı ile ön hesap yapabilirsiniz.
İş kazasında %30 kusurluyum, tazminat alır mıyım?
Kusurunuz oranında indirim uygulanır; hesaplanan tazminattan kusur payınız kadar düşülür. Tamamen kusurlu olmadığınız sürece tazminat talebiniz değerlendirilir. Kusur oranı bilirkişi raporuyla belirlenir.
SGK işveren kusurunu kabul etmedi, tazminat davası açabilir miyim?
Evet. SGK kararı, işverene karşı açacağınız tazminat davası bakımından bağlayıcı değildir — ayrı tazminat davası açabilirsiniz. Bilirkişi raporu işverenin kusurunu tespit ederse tazminata hükmedilir.
İşveren iş kazasını bildirmedi, ne yapacağım?
Kendiniz SGK ve kolluk birimlerine bildirim yapabilirsiniz. Ayrıca işveren bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği için idari para cezasıyla karşılaşır ve sorumluluğu ağırlaşır.
Geçici iş göremezlik ödemesi yetersiz, ne yapayım?
SGK ödemesi kazancınızın bir kısmını karşılar. Karşılanmayan kısım + diğer zararlar (manevi tazminat vb.) işverenden talep edilebilir (kusur halinde).
Sonuç
İş kazası tazminatı çift katmanlı sistemle düzenlenmiştir: SGK ödemeleri (sosyal güvenlik) + işverenin tazminat sorumluluğu (kusura dayalı). SGK ödemeleri tüm zararı karşılamaz — aradaki fark işverenden talep edilir. Maddi ve manevi tazminat çeşitli kalemler üzerinden hesaplanır. Kusur tespiti belirleyici: işçinin kusuru indirim sebebi, işverenin kusuru sorumluluk sebebidir. Bildirim yükümlülüğü ihmal edilmemelidir. 2 yıllık zamanaşımı kaçırılmamalıdır. Süreç 18-36 ay sürebilir. Eğer iş sözleşmeniz iş kazası sonrası feshedildiyse Hesaplama AracıKıdem Tazminatı Hesaplayıcısı ile ek hak tahminini görebilirsiniz. Kendi durumunuza özel değerlendirme için bir avukatla görüşmenizi öneririz.
İlgili HizmetDetaylı içerik için: İş Kazası & Meslek Hastalığı