Satın aldığınız ürünün arızalı, kusurlu veya tanıtıma aykırı çıkması durumunda, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) size güçlü bir koruma sunar. Tüketici, ayıplı mal karşısında dört ayrı seçimlik hak kullanabilir. Bu rehberde, ayıplı mal kavramını, ihbar süresini, hakları ve süreçleri ele alıyoruz.
Ayıplı Mal Nedir? — TKHK m.8
TKHK m.8 çerçevesinde ayıp kavramı şöyle tanımlanır:
Sözleşme konusunda anlaşılan özelliklere sahip olmaması veya mevzuatta belirlenen ya da satıcı/üretici tarafından bildirilen niteliklere uymaması durumudur.
Yani ayıp; sadece "bozuk" demek değildir. Daha geniş bir kavramdır:
| Tür | Örnek |
|---|---|
| Maddi ayıp | Çatlak, kırık, eksik parça, arızalı çalışma |
| Hukuki ayıp | Üzerinde başka hak (rehin, haciz, fikri mülkiyet) |
| Ekonomik ayıp | Yararlanma değerini azaltan kusur |
| Tanıtıma aykırılık | Reklam veya etikette belirtilen özelliğin olmaması |
Açık Ayıp vs Gizli Ayıp
Açık Ayıp
Ürün tesliminde gözle görülür veya basit muayene ile tespit edilebilen kusurdur. Örneğin:
- Çatlak ekran
- Kırık kapak
- Eksik aksesuar
- Renk yanlışlığı
Önemli: Açık ayıp için ihbar süresi 30 gündür (TKHK m.11). Bu süre teslim tarihinden itibaren işler.
Gizli Ayıp
Ürün tesliminde fark edilmeyen, kullanım sırasında ortaya çıkan kusurdur. Örneğin:
- 3 ay sonra patlayan ısıtıcı bobini
- Üretim hatası nedeniyle 6 ayda çatlayan mobilya
- Kullanım sonrası ortaya çıkan kimyasal madde sızıntısı
Önemli: Gizli ayıplar kullanım sırasında öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün içinde ihbar edilmelidir. Yasal garanti süresi (2 yıl) içinde gizli ayıp ortaya çıkarsa hak vardır.
4 Seçimlik Hak — TKHK m.11
Ayıplı mal teslim alan tüketici, dört ayrı seçimlik haktan birini kullanabilir:
| Hak | Detay |
|---|---|
| 1. Ücretsiz Onarım | Ürünün ücretsiz tamir edilmesi (kargo dahil) |
| 2. Yenisi ile Değişim | Aynı ürünün ayıpsız yenisi ile değiştirilmesi |
| 3. Bedel İadesi | Sözleşmeden dönme — ürünü iade, paranın geri alınması |
| 4. Ayıp Oranında İndirim | Ürünü elde tutarak, ayıp oranında bedel indirimi |
Seçim Hakkı Kimde?
Tüketicide. Satıcı veya üretici, "siz tamiri seçin" diye dayatamaz. Hakkın kullanımı tüketicinin tercihine bağlıdır.
Hangi Hak Daha Uygun?
| Senaryo | Önerilen Hak |
|---|---|
| Küçük kusur, ürün hâlâ kullanılır | Onarım veya indirim |
| Ürün tamamen kullanılamaz | Bedel iadesi veya değişim |
| Aynı ürün stoklarda yok | Bedel iadesi |
| Tamir tekrarlanan kusur sürdürüyorsa | Değişim veya iade |
Tazminat Talebi
Tüketici, ayıp nedeniyle uğradığı zararlar için ek olarak tazminat talep edebilir (TKHK m.11/3). Örneğin:
- Ayıplı buzdolabının bozduğu yiyecekler
- Arızalı yıkama makinesinin döktüğü suyla zarar gören parke
- Patlayan cep telefonunun neden olduğu yangın masrafı
İhbar Süresi — 30 Gün
TKHK m.11 çerçevesinde, ayıbı öğrendiği tarihten itibaren 30 gün içinde satıcıya yazılı ihbar yapılmalıdır.
Yazılı İhbar Önemi
- WhatsApp/SMS delil sayılır
- E-posta delil sayılır
- Noter ihtarnamesi en güçlü delildir
- Sözlü bildirim kanıtlanamaz, kullanmayın
İhbar yapılmazsa hak kaybı yaşanabilir. Süre kaçırılmamalıdır.
Yasal Garanti Süresi
TKHK m.11/2 çerçevesinde yasal garanti süreleri:
| Mal Türü | Süre |
|---|---|
| Taşınır mallar (elektronik, beyaz eşya, mobilya vb.) | 2 yıl |
| Taşınmazlar (konut, işyeri) | 5 yıl |
| Gizli ayıplar | Zamanaşımı süresi içinde (genelde 2 yıl) |
Önemli: Yasal garanti kanundan doğar, satıcının onayı gerekmez. Ürünle birlikte garanti belgesi verilmemesi yasal garanti hakkını ortadan kaldırmaz.
Yasal Garanti vs Ticari Garanti
Karıştırılan iki kavramdır:
| Tür | Kaynak | Süre |
|---|---|---|
| Yasal garanti | Kanundan (TKHK m.11) | 2-5 yıl, sabit |
| Ticari garanti | Üretici/satıcının tek taraflı taahhüdü | Belirli (örn. 3 yıl ek garanti) |
Önemli: Ticari garanti süresi dolduğunda yasal garanti devam ediyorsa hak sürer. Ticari garanti, yasal garantiyi azaltmaz, ek koruma sağlar.
Üretici ve Satıcının Müteselsil Sorumluluğu
TKHK m.11/4 çerçevesinde, ayıptan dolayı hem satıcı hem üretici (ithalatçı) müteselsilen sorumludur. Bu yüzden tüketici:
- Sadece satıcıya başvurabilir
- Sadece üreticiye başvurabilir
- İkisine birden başvurabilir
Sorumlu olan, iç ilişkide birbirinden rücu hakkına sahiptir; ancak tüketici açısından her ikisi de eşit sorumlu.
Süreç — Yazılı İhbardan Davaya
Aşama 1: Yazılı İhbar (30 gün içinde)
Ayıbı öğrendiğiniz tarihten itibaren 30 gün içinde yazılı bildirim ile satıcıya/üreticiye başvurun.
Aşama 2: Satıcıyla Görüşme
Çoğu sorun bu aşamada çözülür. Çözülmezse:
Aşama 3: Tüketici Hakem Heyeti veya Mahkeme
| Uyuşmazlık Tutarı | Yetkili Merci |
|---|---|
| 186.000 TL altı (2026) | İl/İlçe Tüketici Hakem Heyeti (zorunlu) |
| 186.000 TL üstü | Tüketici Mahkemesi |
Tüketici Hakem Heyeti başvurusu ücretsizdir; Tüketici Mahkemesi davaları harçtan muaftır.
Sık Sorulan Sorular
Ürünü 4 ay kullandım, garantisi bitmedi, iade alabilir miyim?
Evet. 2 yıllık yasal garanti süresi içinde ayıp ortaya çıkarsa seçimlik haklarınız mevcuttur. Kullanmış olmanız hakkınızı kaldırmaz; ayıp kullanım sırasında öğrenildi ise gizli ayıp olarak değerlendirilir.
Onarım için ürünü gönderdim, 3 aydır geri gelmedi, ne yapacağım?
TKHK m.11 çerçevesinde, azami onarım süresi 20 iş günüdür (otomobilde 30 iş günü). Bu süre aşılırsa yenisi ile değişim veya bedel iadesi talep edebilirsiniz.
"Garanti dışı, ürünü yanlış kullandınız" deniyor, ne yapayım?
Yanlış kullanım iddiası satıcı tarafından ispatlanmalıdır. İspatlanmazsa garanti geçerlidir. Bağımsız servis raporu, fotoğraflar, uzman görüşü delil olur. Tüketici Hakem Heyeti, bilirkişi incelemesi ile karar verebilir.
Kullandığım ürünü iade ederken para iadesi tam mı olur?
Evet. Bedel iadesi tam tutar olmalıdır. Kullanım nedeniyle indirim yapılmaz (kıymet düşüş indirimi sadece ürünün yıpranmış olması halinde sınırlı uygulanır). Kargo bedeli de satıcıya aittir.
Şahsen aldığım ürün için cayma hakkım var mı?
Mağazadan şahsen alınan ürünler için 14 gün cayma hakkı yoktur (mesafeli satışlarda var). Ancak ayıplı mal hakları geçerli — TKHK m.11 çerçevesinde 30 gün içinde ihbar ile seçimlik haklarınızı kullanabilirsiniz.
Sonuç
Türk hukukunda tüketici, ayıplı mal karşısında dört ayrı seçimlik hak ve 2 yıllık yasal garanti ile güçlü korumaya sahiptir. 30 günlük ihbar süresi kritiktir; yazılı ihbar yapılmazsa hak kaybı yaşanabilir. Tüketici Hakem Heyeti, 186.000 TL altındaki uyuşmazlıklarda ücretsiz ve hızlı çözüm yoludur. Üretici ve satıcı müteselsilen sorumlu olduğu için tüketici dilediğine başvurabilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'in yerleşik içtihatlarında, gizli ayıplarda 30 günlük ihbar süresinin ayıbın fiilen öğrenildiği tarihten başlayacağı ve satıcı ile üreticinin müteselsil sorumluluğunun tüketici lehine geniş yorumlanacağı istikrarlı biçimde kabul edilmektedir. Karmaşık veya yüksek tutarlı dosyalarda hukuki destek almak faydalıdır. Kendi durumunuza özel değerlendirme için bir avukatla görüşmenizi öneririz.
İlgili HizmetDetaylı içerik için: Ticaret Hukuku