İş Hukukunun Temel Kaynakları
Türkiye'de iş hukuku başlıca şu kanunlardan oluşur:
- 4857 sayılı İş Kanunu — temel iş ilişkisi düzenlemesi (sözleşme, ücret, çalışma süreleri, fesih, tazminatlar)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 393-447 — hizmet sözleşmesi genel hükümleri
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — SGK, primler, iş kazası, malullük
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu — sendika hakları, toplu pazarlık, grev
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — iş kazası önleme, işverenin bildirim yükümlülüğü, ceza sorumluluğu
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu — işsizlik ödeneği, kısa çalışma
Hangi Konularda Destek Veriyoruz?
1. İş Sözleşmesi Danışmanlığı
İş hayatının her aşamasının temeli olan iş sözleşmesi — sonradan çıkacak uyuşmazlıkların büyük bölümünü önler veya büyütür. Başlıca türleri:
- Belirsiz süreli sözleşme — Türkiye'de en yaygın tür
- Belirli süreli sözleşme — esaslı sebep şartına bağlı (proje, mevsimsel iş)
- Kısmi süreli (part-time) sözleşme — haftalık iş saatinin altında çalışma
- Çağrı üzerine çalışma sözleşmesi
- Uzaktan / evden çalışma sözleşmesi — pandemi sonrası yaygınlaştı
- Deneme süreli sözleşme — en fazla 2 ay (toplu iş sözleşmesinde 4 ay)
- Takım sözleşmesi — ortak çalışma grupları
2. İşten Çıkarma & İşe İade Davaları
İş sözleşmesinin sona ermesi; haklı nedenle fesih (m. 24-25), geçerli nedenle fesih (m. 18-20), ikale (anlaşmalı sona erme) gibi farklı biçimlerde olabilir. Hukuka aykırı işten çıkarmaya karşı işçi işe iade davası açabilir.
Detaylı bilgi: İşten Çıkarma & İşe İade sayfamız.
3. Kıdem & İhbar Tazminatı
İşçinin uzun süreli emeğinin karşılığı olan kıdem tazminatı ve süre verilmeden işten çıkarmada doğan ihbar tazminatı — iş hukukunun en sık dava konusu olan kalemleri. Hesaplama, hak kazanım koşulları ve istisnai durumlar detaylı değerlendirme gerektirir.
Detaylı bilgi: Kıdem & İhbar Tazminatı sayfamız.
4. İş Kazası & Meslek Hastalığı
İş kazaları — işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde — hem maddi-manevi tazminat davalarına hem de cezai sorumluluğa konu olabilir. SGK'nın ödediği yardımlar dışında işçinin/yakınlarının ayrı tazminat hakkı vardır.
Detaylı bilgi: İş Kazası & Meslek Hastalığı sayfamız.
5. Ücret & Fazla Mesai Alacakları
Ödenmeyen veya eksik ödenen ücretler, fazla mesai (haftalık 45 saatin üzerindeki çalışma), hafta tatili çalışması, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri — sıklıkla dava konusu olan kalemlerdir. Türk hukukunda ücret alacağında zamanaşımı kural olarak 5 yıldır (TBK m. 147).
6. Yıllık İzin Hakkı
1 yılını dolduran her işçi yıllık izine hak kazanır (m. 53). İzin süreleri kıdem süresine göre artar:
- 1-5 yıl: 14 iş günü
- 5-15 yıl: 20 iş günü
- 15 yıl ve üzeri: 26 iş günü
- 18 yaş altı ve 50 yaş üstü: en az 20 iş günü
Kullanılmayan izinler iş sözleşmesi sona erdiğinde ücret olarak ödenir. Bu ödeme yapılmazsa dava konusu olabilir.
7. Mobbing & Ayrımcılık Davaları
İşyerinde sistematik psikolojik taciz (mobbing), kişiyi işten ayrılmaya zorlama, ayrımcılık, eşit davranma yükümlülüğünün ihlali — manevi tazminat, ayrımcılık tazminatı ve haklı nedenle fesih hakkı doğurabilir.
8. SGK Uyuşmazlıkları
Hizmet tespiti davaları, prim eksikliği iddiaları, malullük ve emeklilik aylığı uyuşmazlıkları, iş kazasının SGK tarafından kabulü/reddi konularındaki süreçler.
9. Sendika & Toplu İş Hukuku
Sendika üyeliği nedeniyle ayrımcılık, sendikal tazminat, toplu iş sözleşmesi uygulamaları, grev ve lokavt süreçleri — özelleşmiş hukuki destek gerektiren alanlardır.
10. İşveren Danışmanlığı
İşverenler için proaktif iş hukuku desteği — sözleşme hazırlama, fesih sürecinin doğru yönetimi, toplu işten çıkarma prosedürü, idari ceza riskinin yönetilmesi, iş sağlığı uyumu, mobbing önleme — sonradan davalardan kaçınmanın en etkili yoludur.
İş Mahkemeleri & Arabuluculuk
İş hukukundan doğan davalar İş Mahkemeleri'nde (yoksa Asliye Hukuk Mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla) görülür. Dava değeri ne olursa olsun yetkili mahkeme değişmez.
Zorunlu Arabuluculuk (Dava Şartı)
2018'den bu yana iş hukukundan doğan parasal alacak ve tazminat davalarında — kıdem, ihbar, fazla mesai, izin ücreti, işe iade dahil — önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3). Bu şart yerine getirilmeden açılan dava dava şartı yokluğundan reddedilir. Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi ilam niteliğindedir.
İş Mahkemesinde Yargılama
İş davaları basit yargılama usulüne tabidir — yazılı yargılamaya göre daha hızlı sonuçlanır. Tanık dinlenmesi, bilirkişi incelemesi (özellikle hesap bilirkişisi) ve İSG uzmanı raporu çoğu dosyada yer alır.
Zamanaşımı & Hak Düşürücü Süreler
İş hukukunda dikkat edilmesi gereken süreler:
- İşe iade davası: Fesih bildirimi tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvuru zorunlu; arabuluculuk sonrası anlaşamayınca 2 hafta içinde dava
- Kıdem tazminatı: Fesih tarihinden itibaren 5 yıl (TBK m. 147)
- İhbar tazminatı: Fesih tarihinden itibaren 5 yıl
- Ücret alacakları: Doğdukları tarihten itibaren 5 yıl (TBK m. 147)
- Hizmet tespiti davası: Çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl (özellikli durumlar mevcut)
Sıkça Sorulan Sorular
İşten haksız çıkarıldığımı düşünüyorum, ne yapabilirim?
Önce fesih bildirimi tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir (zorunlu). Anlaşma sağlanmazsa 2 hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılabilir. Bu süre hak düşürücü süredir — kaçırıldığında işe iade hakkı yanar (ancak tazminat hakları devam eder).
Kıdem tazminatı için kaç yıl çalışmak gerekir?
Kıdem tazminatına hak kazanmak için en az 1 yıl aynı işverene bağlı çalışmak ve sözleşmenin kıdem tazminatına hak kazandıran bir sebeple sona ermesi gerekir. İşveren tarafından haklı neden olmadan fesih, işçi tarafından haklı nedenle fesih, emeklilik, kadın işçinin evlenmesi (1 yıl içinde), askerlik, ölüm gibi sebepler kıdem tazminatına hak kazandırır.
Fazla mesai ücretimi alabilir miyim?
Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla mesaidir ve normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir (m. 41). Yıllık fazla mesai 270 saati geçemez. Fazla mesainin ispat yükü kural olarak işçidedir — kart kayıtları, tanık, e-posta gibi deliller önemlidir.
İş yerinde mobbinge uğruyorum, ne yapabilirim?
Mobbing — sistematik, süregelen psikolojik taciz — ispatlandığında manevi tazminat, ayrımcılık tazminatı ve işçinin haklı nedenle fesih hakkını doğurabilir. Yazışmalar, tanık ifadeleri, sağlık raporları gibi deliller önemlidir. Önce yazılı şikayet yoluyla işverene durum bildirilebilir.
İşveren olarak çalışanımı nasıl doğru çıkarırım?
Geçerli nedenle fesihte; yazılı bildirim, ihtar süresi, işçinin savunmasının alınması, geçerli sebep gösterilmesi ve fesih hakkının zamanaşımına uğramamış olması şartları aranır. Yanlış prosedürle yapılan fesih, işe iade davasıyla sonuçlanabilir ve işveren tazminata mahkum olabilir. Proaktif danışmanlık bu riskleri en aza indirir.
SGK girişi olmadan çalıştım, hizmetimi nasıl tespit ettiririm?
SGK'ya bildirilmeden çalıştığınız süreler için hizmet tespiti davası açabilirsiniz. Bu davada işverenin tutmadığı kayıtlar yerine; tanık ifadeleri, banka kayıtları (ücret yatırılması), e-posta, fotoğraf, sözleşme örnekleri gibi deliller değerlendirilir. Hizmet tespiti emeklilik için kritik öneme sahiptir.