Bu Sayfada Üç Konu
İcra hukukunda kesinleşmiş takip sonrası birbirine bağlı üç ana süreç:
- Haciz: Borçlunun mallarına devlet eliyle el konulması
- Satış: Haczedilen malların açık artırma ile paraya çevrilmesi
- İflas & Konkordato: Tacir borçluların tasfiyesi veya borç yapılandırması
BÖLÜM 1 — Haciz
Haciz Nedir?
Haciz; takibin kesinleşmesinden sonra alacaklının talebi üzerine icra dairesi tarafından borçlunun malları, alacakları ve hakları üzerinde tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasıdır. Haciz konulan mal, borç tahsil edilene kadar borçlunun serbest tasarrufundan çıkar.
Haciz Türleri
1. Taşınır Mal Haczi (İİK m. 85-87)
Borçlunun konutunda veya iş yerinde bulunan eşyalara uygulanır:
- Ev eşyası (haczedilebilir nitelikte olanlar)
- Ticari emtia
- Sanat eserleri, kıymetli takılar
- Yatırım araçları (altın, döviz)
- Elektronik cihazlar (lüks veya çift olanlar)
Haciz memuru borçlunun konutuna girerek envanter tutar, hacze konu eşyaları belirler ve değerlendirme yapar. Borçluya yedieminlik tevdi edilebilir.
2. Taşınmaz Mal Haczi (İİK m. 88-91)
Tapu siciline kayıtlı taşınmazlara — ev, arsa, iş yeri, tarla — uygulanır. Haciz icra dairesinin tapu müdürlüğüne yazısı ile tapu kütüğüne işlenir. Borçlu taşınmazı kullanmaya devam edebilir; ancak satış veya devir yapamaz.
3. Maaş Haczi (İİK m. 83)
Ücretin en fazla 1/4'üne haciz konulabilir. Önemli notlar:
- Asgari ücret düzeyinde maaşlarda ailenin geçimine yetecek kısım haczedilemez
- Birden fazla haciz varsa sıraya konulur (önceki haciz tamamlanmadan sonraki başlamaz)
- Nafaka alacakları için bu sınır daha geniştir (1/4 sınırını aşabilir)
- Emekli aylıkları kural olarak haczedilemez (nafaka istisnası hariç)
- Sosyal yardımlar, sakatlık aylıkları haczedilemez
Haciz, işverene haciz ihbarnamesi gönderilerek uygulanır. İşveren ihbarnameyi aldığı tarihten itibaren ücretin haczedilebilir kısmını icra dairesine yatırmakla yükümlüdür.
4. Banka Hesabı Haczi
Bankalara gönderilen haciz yazısı ile borçlunun mevcut bakiyesi bloke edilir ve dosya borcuna mahsuben icra dairesine aktarılır. Önemli noktalar:
- Hesaba sonradan giren paralar da bloke edilebilir (devamlı haciz)
- Yabancı para hesaplarına da haciz konulabilir
- Birikim hesabı, vadeli mevduat hepsi haczedilebilir
- Müşterek (ortak) hesaplarda payın tespiti gerekir
5. Araç Haczi
Trafik tescil kayıtlarına işlenen haciz, aracın satışını engeller. Borçlu aracı kullanmaya devam edebilir; ancak satamaz, devredemez. Lüks araçlarda fiziki haciz de (otoparka çekme) mümkündür.
6. Üçüncü Kişilerdeki Hak ve Alacaklara Haciz
Borçlunun başkalarından alacağı paralar (İİK m. 89):
- Müşterilerden tahsil edilecek alacaklar
- Kira gelirleri
- Ortağı olduğu şirketten alacakları
- Sigorta tazminat alacakları
- Telif ücretleri, vekalet ücretleri
Üçüncü kişilere 89/1 haciz ihbarnamesi gönderilir. Üçüncü kişi borçluya borcu olduğunu kabul ediyorsa o miktarı icra dairesine yatırır; aksi takdirde 7 gün içinde itiraz eder. İtiraz etmemesi halinde üçüncü kişi de borçtan sorumlu hâle gelir (89/3).
Haczedilemez Mallar (İİK m. 82)
Borçlunun ve ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılayan mallar haczedilemez:
- Zorunlu ev eşyası (yatak, mutfak gereçleri, çamaşır makinesi vb.)
- Mesleğini sürdürmek için zorunlu aletler
- Ders kitapları, çocukların eşyaları
- Dini eşyalar
- Askeri belge ve nişanlar
- Sosyal yardımlar, nafaka alacakları
- Asgari ücretin geçim payı
Borçlu, hacze konulan malın haczedilemez olduğunu ileri sürerek istihkak iddiası ya da icra mahkemesine şikâyet edebilir (7 gün içinde).
Hacze Karşı Borçlunun Hakları
- Haczedilemez mallar için şikâyet (İİK m. 16)
- İstihkak iddiası — eşyanın üçüncü kişiye ait olduğu (m. 96 vd.)
- Aşırı haciz iddiası — borçtan fazla mal haczi
- Haciz tutanağına itiraz
BÖLÜM 2 — Satış
Satış Talebi ve Süreler
Haciz konulduktan sonra alacaklı satış talebinde bulunmalıdır:
- Taşınır mal satışı: Hacizden itibaren 6 ay içinde talep edilmeli (İİK m. 106)
- Taşınmaz mal satışı: Hacizden itibaren 1 yıl içinde talep edilmeli
- Süre kaçırılırsa haciz kendiliğinden düşer
Satış Süreci Adımları
- Kıymet takdiri: Bilirkişi tarafından malın değeri belirlenir
- Satış kararı: İcra dairesi açık artırma kararı verir
- İlan: e-Satış portalı (esatis.uyap.gov.tr) ve gazete ilanı ile duyurulur
- 1. açık artırma: Genellikle 30 günlük ilan süresinden sonra
- 2. açık artırma: İlk artırmada satılamadıysa 10-30 gün sonra
- İhale: En yüksek teklifi veren alıcı (ihale alıcısı) belirlenir
- Tahsilat ve dağıtım: Satış bedeli alacaklılara sıraya göre dağıtılır
e-Satış Sistemi
Türkiye'de icra satışları büyük ölçüde elektronik satış (e-Satış) ortamına taşınmıştır. Avantajları:
- İnternetten her yerden katılım imkanı
- Şeffaf süreç — teklif geçmişi görülür
- Daha geniş alıcı havuzu
- Belge ve ödeme süreçleri online
İhaleye Katılım Şartları
- Kimlik veya pasaport ile kayıt
- Tahmini bedelin %10'u oranında teminat yatırma
- İcra memuru veya yakını olmama
- Yabancılar için Türkiye'deki taşınmaz alımına ilişkin özel hükümler
Satış Bedeli Sınırı
Taşınmaz satışında ihale bedeli, malın kıymet takdirinde belirlenen değerinin %50'sinin altında olamaz (İİK m. 129). Birinci artırmada bu oran sağlanmazsa ikinci artırma yapılır.
İhalenin Feshi Davası (İİK m. 134)
İhalede usulsüzlük, hile, gabin (alıcının kötüniyetli ve değerin altında alımı) iddiası halinde açılır.
- Süre: 7 gün (ihale tarihinden veya öğrenilen tarihten)
- İcra mahkemesinde açılır
- Hak düşürücüdür
- Sık dava sebepleri: satış ilanında eksiklik, bilirkişi raporu hataları, taliplilerin haberdar edilmemesi
Sıra Cetveli ve Dağıtım
Satıştan elde edilen bedel alacaklılar arasında sıraya göre dağıtılır (İİK m. 138-141):
- Satış masrafları
- Rehinli alacaklılar (ipotek, hapis hakkı vb.)
- İmtiyazlı alacaklar (işçi alacakları, nafaka, devlet alacakları)
- Diğer alacaklılar (haciz tarihi sırasına göre)
Sıra cetveline itiraz mümkündür; itiraz icra mahkemesinde görülür.
BÖLÜM 3 — İflas & Konkordato
İflas Nedir?
İflas; tacir borçlunun mal varlığının tasfiye edilerek tüm alacaklılara orantılı dağıtılmasıdır (İİK m. 154-274). Sadece tacirler ve tacir niteliğindeki kişiler iflasa tabidir.
İflas Yolları
1. Doğrudan İflas
Belirli sebeplerin varlığında alacaklının iflas talebi:
- Borçlunun ödemelerini durdurması
- Mal kaçırma girişimi
- Hile ve sahtekarlık
- Borçluyu temsil edenin kaçması
2. Takipli İflas
Normal icra takibinin iflas yolu ile devam ettirilmesi. Ödeme emrine icra mahkemesinde itirazın iflas yolu ile incelenmesi.
İflasın Sonuçları
- Borçlunun tüm malları iflas masasına dahil edilir
- İflas idaresi tasfiye işlemini yürütür
- Borçlunun tasarruf yetkisi kısıtlanır
- Alacaklılar belirli süre içinde alacak kaydı yaptırır
- Mallar satılır, bedel sıraya göre dağıtılır
- Tasfiye sonunda iflas kapanır
Konkordato Nedir?
Konkordato; borçlunun (gerçek kişi veya tacir) borçlarını yapılandırmak için alacaklılarla anlaşma sağlayarak yapılan resmi bir borç ödeme sözleşmesidir (İİK m. 285-309). 2018 değişikliği ile iflas erteleme kurumu kaldırılmış, konkordato güçlendirilmiştir.
Konkordato Türleri
- Adi konkordato: Borçların kısmi indirim veya vade uzatımı ile yapılandırılması
- Malvarlığının terki suretiyle konkordato: Borçlunun mallarını alacaklılara terk ederek borcundan kurtulması
Konkordato Süreci
1. Başvuru
Borçlu, asliye ticaret mahkemesine başvurur. Başvuruda mali tablolar, alacaklı listesi, konkordato projesi sunulur. Bağımsız denetçi raporu zorunludur.
2. Geçici Mühlet (3 ay, 2 ay uzatılabilir)
- Mahkeme inceleme süresi
- İcra takipleri durur
- Konkordato komiseri atanır
- Alacaklılar listesinin doğrulanması
3. Kesin Mühlet (1 yıl, 6 ay uzatılabilir)
- Konkordato projesi geliştirilir
- Alacaklılar toplantısı yapılır
- Borçlunun faaliyetlerine devam denetimi
4. Alacaklılar Toplantısı
Konkordatonun kabulü için alacaklıların:
- Alacak miktarı bazında 2/3'ü
- Alacaklı sayısı bazında 1/2'si
aynı yönde oy kullanmalıdır.
5. Mahkeme Onayı (Tasdik)
Alacaklılar tarafından kabul edilen konkordato, mahkemenin tasdiki ile yürürlüğe girer. Mahkeme;
- Alacaklıların yararlarını korumayı denetler
- Borçlunun iyiniyetli olduğunu inceler
- Tasdik kararı tüm alacaklıları bağlar
Konkordatonun Sonuçları
- Borçlu, anlaşılan vadelerle borçlarını öder
- Alacaklılar belirlenmiş yüzde üzerinden tahsil yapar
- İcra takipleri sona erer
- Borçlu faaliyetlerine normal şekilde devam eder
- Anlaşmaya uymama halinde konkordato feshedilir, iflas süreci başlayabilir
Konkordatoda Avukat Rolü
Konkordato süreci çok teknik ve uzun bir süreç olduğundan hukuki destek önemlidir:
- Borçlu için: başvuru hazırlığı, proje geliştirme, alacaklılar müzakeresi, mahkeme sürecinin yönetimi
- Alacaklı için: alacak kaydı, oy hakkının kullanımı, projenin değerlendirilmesi, itiraz
İhtiyati Haciz (İİK m. 257-268)
Alacaklı, dava açılmadan veya dava sırasında, borçlunun mal kaçırma riskine karşı malların geçici olarak donmasını talep edebilir.
- Mahkemeden karar alınır (yetkili mahkeme)
- Genellikle teminat yatırılması gerekir
- 10 gün içinde dava açılmalıdır (kararın infazından)
- İhtiyati haciz icra dairesi tarafından uygulanır
Sıkça Sorulan Sorular
Maaşıma haciz konulabilir mi?
Maaşın en fazla 1/4'üne haciz konulabilir (İİK m. 83). Asgari ücret düzeyindeki maaşlarda ailenin geçimine yetecek kısım hacizden müstesnadır. Nafaka alacakları için bu sınır daha geniştir.
Hangi mallar haczedilemez?
İİK m. 82 uyarınca: zorunlu ev eşyası, mesleğini sürdürebileceği aletler, ders kitapları, dini eşyalar, askeri belgeler, sosyal yardımlar, asgari ücretin geçim payı haczedilemez. Lüks eşyalar ve çift olan ev eşyaları haczedilebilir.
İcra satışına nasıl katılabilirim?
Satışlar e-Satış portalı (esatis.uyap.gov.tr) veya icra dairesinde fiziki yürütülür. Katılım için kimlik, tahmini bedelin %10'u teminat gerekir. Taşınmaz satışında değerin %50'sinin altında satış genelde yapılmaz (m. 129).
Konkordato nedir, nasıl başvurulur?
Konkordato; borçların yapılandırılması için alacaklılarla anlaşma sağlayan resmi sözleşmedir (İİK m. 285-309). Asliye ticaret mahkemesine başvurulur. Geçici mühlet (3 ay), kesin mühlet (1 yıl), alacaklılar toplantısı (2/3 miktar + 1/2 sayı), mahkeme tasdiki aşamalarından geçer.
İhalenin feshi davası ne zaman açılabilir?
Usulsüzlük, hile, gabin, değer altında satış iddiasında açılır (İİK m. 134). Süre 7 gündür (ihale veya öğrenilen tarihten). Hak düşürücüdür. İcra mahkemesinde görülür.
Eşim borçlu, eve haciz gelir mi?
Eşinizin borcu için sizin malvarlığınız kural olarak haczedilemez. Ancak ortak konutta bulunan eşyalar konusunda borçlunun payı olduğu varsayılır; istihkak iddiası ile bu eşyaların size ait olduğunu ispatlamanız gerekir (m. 96 vd.). Aynı haneye yapılan haciz uygulamasında kendi mallarınızı delil ile koruyabilirsiniz.
Şirket iflas etti, alacağımı nasıl alabilirim?
Şirket iflasında alacaklılar belirli süre içinde alacak kaydı yaptırmalıdır. Bu kayıt iflas idaresine yapılır. Tasfiye sonucunda kalan malvarlığından sıraya göre dağıtım yapılır. Rehinli ve imtiyazlı alacaklar önceliklidir; adi alacaklılar genellikle kısmi tahsilat alır. Süre kaçırılırsa alacak kaydı yapılamaz.