Aile Hukuku Nedir?
Aile hukuku; aile ilişkilerinin kurulmasını, sürdürülmesini ve sona ermesini düzenleyen geniş bir hukuk dalıdır. Türkiye'de temel kaynağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK)'dur. TMK'nın ikinci kitabı bütünüyle aile hukukuna ayrılmıştır (m. 118-494) ve şu konuları kapsar:
- Nişanlanma ve evlenme
- Evlilik birliğinin korunması
- Boşanma ve ayrılık
- Eşler arasındaki mal rejimi
- Soy bağı (analık, babalık, tanıma)
- Evlat edinme
- Velayet, çocuk hakları, nafaka
- Vesayet ve kayyumluk
Bunlara ek olarak 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun aile içi şiddet vakalarında özel koruyucu tedbirler öngörür.
Hangi Konularda Destek Veriyoruz?
1. Boşanma Davaları
Türk hukukunda boşanma iki ana türde yürür:
- Anlaşmalı boşanma (TMK m. 166/3) — Eşlerin boşanma, velayet, nafaka, mal paylaşımı gibi tüm konularda mutabık kaldığı durumlarda görülen, hızlı sonuçlanabilen dava türü. En az 1 yıl evli kalmış olma şartı vardır.
- Çekişmeli boşanma (TMK m. 161-166) — Eşlerin anlaşamadığı durumlarda; zina, hayata kast, kötü muamele, terk, akıl hastalığı veya evlilik birliğinin temelinden sarsılması gibi sebeplere dayalı dava.
Hangi türün uygun olduğu, evlilik süresi, anlaşma durumu ve dosyanın koşullarına göre değerlendirilir. Detaylı bilgi: Boşanma Davaları sayfamız.
2. Velayet & Çocuk Hakları
Velayet — çocuğun bakımı, gözetimi, eğitimi ve hukuki temsili — boşanmanın en hassas konularından biridir. Hâkim velayet kararını verirken çocuğun üstün yararını esas alır (TMK m. 182). Yaş, alışkanlıklar, ebeveynlerin tutum ve imkanları, çocukla ilişki düzeyi gibi birçok faktör birlikte değerlendirilir. Kişisel ilişki (görüş günleri) düzenlemesi de velayetle birlikte karara bağlanır.
Detaylı bilgi: Velayet & Nafaka sayfamız.
3. Nafaka Davaları
Türk hukukunda dört tür nafaka düzenlenmiştir:
- Tedbir nafakası (TMK m. 169) — Boşanma davası süresince geçici olarak ödenen nafaka
- Yoksulluk nafakası (TMK m. 175) — Boşanma sonrası, kusuru daha ağır olmayan ve maddi gücü yetersiz eşe ödenen nafaka
- İştirak nafakası (TMK m. 182) — Çocuğun bakımı için velayet kendisinde olmayan ebeveynin ödediği nafaka
- Yardım nafakası (TMK m. 364) — Aile bireyleri arasındaki bakım yükümlülüğünden doğan nafaka
Nafaka miktarı; tarafların gelir durumu, çocuğun ihtiyaçları ve dosyadaki diğer koşullara göre hâkim tarafından belirlenir. Önceden kesin bir rakam vermek mümkün değildir.
4. Mal Rejimi & Mal Paylaşımı
Türk hukukunda eşler arasındaki kanuni mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimi'dir (TMK m. 218-241). Bu rejimde:
- Evlilik öncesi mallar ve kişisel mallar her eşin kendisinin kalır
- Evlilik süresince edinilen mallar (çalışma ve gelirden elde edilenler) tasfiyede kural olarak yarı yarıya paylaşılır
Eşler dilerse evlenme sırasında veya sonradan mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Bu seçim noter aracılığıyla yapılan mal rejimi sözleşmesi ile mümkündür. Mal paylaşımı hesabı detaylı bir değerleme gerektirir.
5. Aile İçi Şiddet & Koruma Kararları
6284 sayılı Kanun kapsamında şiddet mağduru — kadın, çocuk veya aile bireyi — derhal koruma altına alınabilir. Öngörülen tedbirler arasında:
- Uzaklaştırma kararı (faili evden veya yaklaşmaktan men)
- İletişim yasağı (telefon, mesaj, sosyal medya)
- Silah-eşya teslimi
- Geçici velayet ve geçici nafaka
- Sığınma evine yerleştirme imkanı
Aciliyet halinde mülki amir ve kolluk da koruma kararı verebilir; karar sonradan hâkim onayına sunulur. Detaylı bilgi ve acil başvuru yolları: Aile İçi Şiddet & Koruma Kararı sayfamız.
6. Soy Bağı Davaları
Babalık davası, soy bağının reddi, tanıma — çocuğun anne ve babasıyla hukuki bağının kurulması veya değiştirilmesiyle ilgili davalardır. DNA testi gibi tıbbi delillerin değerlendirildiği teknik dosyalardır ve katı süre sınırlarına tabi olabilir.
7. Evlat Edinme
Türk hukukunda evlat edinme süreci hâkim kararına bağlıdır (TMK m. 305-320). Aranan şartlar arasında: belirli bir yaş aralığı, çocuğun yararına olma, en az 1 yıl bakım vermiş olma, gerekli yaştaysa çocuğun rızası. Tek başına evlat edinme ile eşlerin birlikte evlat edinmesi farklı kurallara tabidir.
8. Nişan & Evlenmenin Geçersizliği
Nişanın bozulmasından doğan tazminat talepleri ve hediyelerin iadesi; evliliğin yokluk veya butlan (geçersizlik) nedeniyle hukuken sona ermesine ilişkin davalar (ehliyetsizlik, akrabalık engeli vb.).
9. Vesayet & Kayyumluk
Reşit olmayan çocukların veya kısıtlı kişilerin haklarının korunması için vesayet kurulması; kişinin malvarlığını yönetememesi halinde kayyum atanması süreçleri.
Aile Mahkemeleri
Aile hukukundan doğan davalar — bulunduğu yerde varsa — Aile Mahkemesi'nde görülür (4787 sayılı Kanun). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Aile mahkemelerinde:
- Tek hâkim yargılama yapar
- Çocuğun üstün yararı önceliklidir
- Pedagog, psikolog ve sosyal hizmet uzmanından destek alınabilir
- Uygun hallerde gizlilik kuralı uygulanabilir
Süreçte Çocuğun Üstün Yararı
Türk Medeni Kanunu, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi ve Yargıtay içtihatları, aile hukuku davalarında çocuğun üstün yararı ilkesini temel alır. Velayet, kişisel ilişki, nafaka — her karar çocuğun hayatına etkisi değerlendirilerek verilir. Bu ilke şunları gözetir:
- Çocuğun fiziksel, duygusal ve sosyal ihtiyaçlarının korunması
- Eğitim ve gelişim ortamının sürdürülmesi
- Anne ve baba ile ilişkinin mümkün olduğunca korunması
- Çocuğun görüşünün — yaşına uygun biçimde — alınması
Boşanma sürecinde bu ilkeyi en başa koymak, hem çocuğun uzun vadeli gelişimi hem de sürecin sağlıklı yürütülmesi için kritiktir. Eşler arası anlaşmazlığın çocuğa yansıtılmaması, dosya açısından da olumlu değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma farkı nedir?
Anlaşmalı boşanma — eşlerin boşanma, velayet, nafaka ve mal paylaşımı gibi tüm konularda mutabık olduğu durumda görülür ve çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanabilir. Çekişmeli boşanma — eşlerin bu konularda anlaşamadığı, hâkimin delil değerlendirmesi yaptığı, daha uzun süren dava türüdür.
Boşanma davası ne kadar sürer?
Anlaşmalı boşanma, evraklar hazır ve mahkeme iş yükü uygunsa birkaç ay içinde sonuçlanabilir. Çekişmeli boşanma ise delil durumuna, tanık dinlenmesine, bilirkişi incelemelerine ve mahkeme iş yüküne göre değişen sürelerde sonuçlanır. Dosyanızı incelemeden süre tahmini yapmıyoruz.
Mal paylaşımında ne istemeye hakkım var?
Kanuni mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde, evlilik süresince elde edilen mallar tasfiyede kural olarak yarı yarıya paylaşılır. Evlilik öncesi mallar ile kişisel mallar (miras, bağış, kişisel kullanım eşyaları, manevi tazminat alacakları gibi) kişiseldir ve paylaşıma girmez. Mal paylaşımı hesabı detaylı bir değerleme gerektirir; dosyaya göre uzman desteği alınabilir.
Aile içi şiddet için ne yapabilirim?
6284 sayılı Kanun kapsamında acil koruma talep edebilirsiniz. Polis merkezi, jandarma, Cumhuriyet Savcılığı, Aile Mahkemesi veya Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi'ne (ŞÖNİM) başvurabilirsiniz. Aciliyet halinde mülki amir ve kolluk da koruma kararı verebilir; karar sonradan mahkeme onayına sunulur.
Velayet talebimde nelere dikkat edilir?
Velayet kararı, hâkim tarafından çocuğun üstün yararı esas alınarak verilir. Çocuğun yaşı, alışkanlıkları, ebeveynlerin maddi-manevi imkanları, çocukla ilişki düzeyi gibi birçok faktör değerlendirilir. Talep açısından somut belgeler (sosyal inceleme raporu, çocuk-ebeveyn ilişkisini gösteren deliller) önemlidir.
Aile davasında çocuğun görüşü alınır mı?
Çocuğun yaşına ve idrak düzeyine göre, hâkim çocuğu dinleyebilir veya pedagog/sosyal hizmet uzmanı aracılığıyla dinletebilir (BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m. 12). Çocuğun beyanı tek başına bağlayıcı değildir; üstün yarar değerlendirmesinin bir parçasıdır.